close
تبلیغات در اینترنت

گل سوسن (سوسن چلچراغ)


خوش آمدید!

به سایت دکتر یونس پوربیرامی هیر خوش آمدید.

سوسن ­ها از جمله گياهان گلدار مي ­باشند که به خاطر داشتن گل­هاي بزرگ و جذاب از نظر اقتصادي اهميت دارند و يکي از شش جنس عمده گل­هاي پيازي هستند که در جهان توليد مي­شوند و چهارمين گل پيازي پس از لاله، گلايول و نرگس است. هر ساله تعداد زيادي از ارقام و دورگ­هاي مختلف آن توسط بهنژادگران گياهي توليد مي­گردد. سوسن چلچراغ با نام علمي Liliumledebourii(Baker)Boiss از نظر گياهشناسي متعلق به خانواده Liliaceae است. اين گياه سوخ­دار و سوخ­هاي آن بدون پوشش است و بر خلاف پياز خوراکي داراي پوشش غشايي خشک نيست و بنابراين به شرايط نامساعد محيطي خارج از خاک و کمبود رطوبت حساس بوده و وجود اين عوامل سبب از بين رفتن آن مي­شود. قابليت توليد گل زياد در هر ساقه و گل­هاي بسيار معطر و زيبا از خصوصيات بارز آن است و اين ويژگي­ها در کاربرد يک گياه به عنوان محصول زينتي جديد حائز اهميت مي­باشد. سوسن چلچراغ....... 

در ايران اولين بار از روستاي داماش در منطقه عمارلو شهرستان رودبار از استان گيلان و پس از آن از کلاردشت مازندران و خانقاه اردبيل گزارش شده است.

از آنجايي که اين گياه به صورت وحشي در طبيعت رشد مي­کند بنابراين، ميزان هتروزيگوسي آن بالاست چرا که اين گياه در طبيعت به صورت کاملاً  آزاد گرده­افشاني کرده و از طريق توليد بذر و پيازچه بقاء يافته است. از طرف ديگر به دليل اينکه تکثير آنها معمولاً به صورت رويشي و از طريق فلس­هاي پيازي صورت مي گيرد بنابراين، اين هتروزيگوسي حفظ شده و به نسل­هاي بعدي منتقل مي­شود. بنابراين، براي رسيدن به هموزيگوسي در اين گياه نياز است که آنرا وادار به خودگرده­افشاني اجباري کرده و براي نيل به اين هدف حداقل به 5  نسل خود گرده­افشاني اجباري لازم است تا در صورت وجود شرايط مناسب بعد از اين مدت به يک هموزيگوسي بالا (نه صد در صد) رسيد. همچنين به دليل اينکه اين گياه به صورت خودرو رشد مي­کند لذا سازگار کردن آن با شرايط رشدي گلخانه يا فضاي سبز براي انجام عمل خودگرده افشاني اجباري کاري بسيار مشکل و زمان بر است و درصد زيادي از گياهان  ممکن است از بين بروند. بنابراين، براي بدست آوردن گياهاني با هموزيگوسي صد در صد به يک روش مناسب نياز است تا از آن طريق اقدام به اصلاح اين گياه نمود. کشت بساک يکي از روشهاي مناسب براي توليد گياهاني با هموزيگوسي صد در صد است که در اين روش با کشت بساک و توليد کالوس هاپلوئيد و سپس تيمار آن با مواد شيميايي مختلف (مانند کلشي­سين) گياهان دابل هاپلوئيد توليد مي­شود و در مقايسه با خودگشني اجباري، اين کار در مدت زمان کوتاهي انجام مي گيرد و گياهان توليد شده از لحاظ کليه خصوصيات به هموزيگوسي صد در صد مي­رسند و از آنها مي­توان در برنامه هاي  اصلاحي براي بدست آوردن لاين خالص، بدست آوردن هيبريد 1 و نيز مشاهده خصوصيات مغلوب گياهان استفاده کرد.

 

مشخصات گیاهشناسی

سوسن چلچراغ با نام علمي Liliumledebourii(Baker) Boiss گياهي است از شاخه اسپرماتوفيت ها، زير شاخه نهاندانگان، رده تک لپه ايها، راسته سوسن­ ها تيره سوسن سانان و جنس سوسن مي­باشد. اين تيره بيش از 250 -200 جنس و 200گونه دارد و اصولاً شامل گونه­ هاي دائمي علفي است. جنس سوسن تقريباً شامل 100 گونه است که در کشورهاي اورآسيا و آمريکاي شمالي پراکنش دارند. بيشتر گونه ­هاي سوسن از آسياي شمال شرقي (چين، کره و ژاپن) منشأ گرفته­اند. تعداد گونه­هاي بومي اروپا و قفقاز (اورآسيا) تقريباً 10 گونه است. عادت رشدي گونه­ هاي سوسن به نحوي است که در عرض­هاي جغرافيايي بالاتر بهتر رشد کرده و تا 2000 متر بالاتر از سطح دريا نيز ديده مي­شوند.

 معمولاً مناطق معتدل را براي رشد و نمو ترجيح مي­دهد و در مناطق گرم درکوهستان ­ها مي رويد.اينگلازلحاظگياهشناسيجزءگياهان پياز­دار،تك­لپه­ايودائميميباشد. تعدادكروموزومتمامگونه­هاي گلسوسنداراي عددپايه 12 بوده 12 =n وخصوصياتكاريوتيپيمشابهواندازهژنومخيليبزرگدارند. اندازه ژنوم در سوسن ­ها يکي از بزرگترين اندازه ­ها در بين همه موجودات است. براي مثال DNA ژنومي L.henryi  داراي 32 بيليون جفت پايه است و در برخي از گونه­ ها تعداد جفت پايه تا 100 بيليون مي رسد. ژنوم سوسن در گروه کروموزوم­هاي با متاسانتريک و ساب تلوسانتريک بزرگ طبقه بندي مي­شود. تعداد کروموزوم هاپلوئيد آنها 12 است و اين عدد در بين همه جنس­ها بسيار پايدار است. اکثر گونه ­ها به­طور طبيعي ديپلوئيد (24=n2) هستند اما برخي گونه­ ها حالت تريپلوئيدي (36=n3)  داشته و عقيم هستند. ممکن است تتراپلوئيدي به­ طور طبيعي اتفاق بيفتد که معمولاً عقيم بوده و به ­­نظر مي­رسد که تشکيل سلول­هاي مولد ميوز منجر به تشکيل خودبه­ خودي آنها مي­شود.

پراکنش

 رويشگاه اين گياه ارزشمند در سال 1354 در ارتفاعات داماش از توابع عمارلوي شهرستان رودبار توسط دانشمند فرانسوي بنام کارل فردريش لدبوري شناسايي شد و به خاطر بزرگداشت اين دانشمند نام وي بر روي اين گونه گذارده شد. سوسن چلچراغ طي مصوبه 71 شوراي عالي محيط زيست در تاريخ 6/5/1355 جزء آثار ملي طبيعي کشورمان به ثبت رسيد. بيکر اين گونه را واريته­اي ازگونه L.monadelphum تلقي کرده بود. سوسن چلچراغ در منطقه داماش و در دامنه هاي شمالي کوه هاي درفک از توابع شهرستان رودبار، حداکثر دو هفته بعد از آب شدن برف­ها سر از خاک بيرون مي­آورد و از اواخر خرداد تا اوايل تير ماه اين گياه شروع به گلدهي در اين مناطق مي­کند. زمان گلدهي سوسن چلچراغ به ابري يا آفتابي بودن هوا بستگي دارد. طولاني شدن روزهاي ابري زمان گلدهي را تا اوايل تير ماه به تأخير مي­اندازد. گلبرگ­ها حداکثر تا 15 روز باقي مانده و سپس مي­ريزند ولي ساقه گياه هنوز سبز باقي مي­ماند و در شهريور ماه بذر در داخل کپسول نمايان مي­شود. در اوايل مرداد ماه برگ­هاي گياه نيز مي ­ريزد ولي ساقه گياه هنوز سبز باقي مي­ماند و در شهريور ماه بذر در داخل کپسول مي­رسد و ساقه شروع به خشک شدن مي­کند. اين گياه در قسمتهاي داراي نور، گسترده شده و در مقايسه با منطقه سايه، تراکم بيشتري دارد. در مناطق صخره­اي با خاک کم­عمق، ارتفاع ساقه کوتاه بوده و به طور متوسط 60-45 سانتي­متر مي­باشد، در صورتيکه در مناطق داراي خاک عميق تا ارتفاع 161 سانتي­متري نيز ديده شده است. رويشگاه داماش توسط سازمان محيط زيست، در مساحت حدود 2 هکتار حفاظت مي­شود. اين منطقه در عرض جغرافيايي 36 درجه و 44 دقيقه و طول جغرافياي 49 درجه و 48 دقيقه و در 1750 متري از سطح دريا واقع است. پوشش گياهي منطقه داماش شامل گياهان کف پوش منطقه نظير آقطي، چاودار، گل بنفشه جنگلي، و مرغ است. بطورمتوسط ابعاد اين رويشگاه 3000 ×300 متر مربع است که در سرتاسر منطقه به صورت کمربندي که بالاي آن سرخدارها بوده و پايين آن زيستگاه کبک­دري است، پراکنده شده است. از خصوصيات اين کمربند، مه­گير بودن آن در عصر اکثر روزهاي بهار و تابستان است. اين گياه در ايران همچنين از کلاردشت مازندران و خانگاه اردبيل گزارش شده است.

 

شرایط محیطی

سوسن گياهي است آفتاب دوست و معمولاً در مناطق سايه رشد مي­کند. در صورتي که به هر دليل نور کافي به اين محصول نرسد، بوته ها رشد بيشتري داشته و تعداد گل کمتري مي­دهند. تيمار پيازها در محيط سرد و مرطوب به مدت1000 ساعت يا 6 هفته ويا نوردهي به جوانه ­هاي رويشي در حال ظهور (طول روز بلند) سبب تحريک گلدهي مي­شود. نور دهي گياهان زماني بيشترين تأثير را خواهد داشت که از ساعت 22 شب تا 2 صبح با شدت 378 لوکس به گياه تابانده شود. نياز سرمايي پيازها با تيمار آنها به مدت 4 تا 6 هفته در دماي 3 درجه سانتيگراد بر طرف مي­شود. اين گياه در خاکهاي سبک و هوموس ­دار به خوبي رشد ­کرده و در دوران فعاليت به آب زيادي احتياج دارند ولي چنانچه آب در زمين جريان نداشته باشد، براي آنها مضر است. به همين دليل در طبيعت معمولاً در نقاط شيب ­دار که معمولاً آب زير زميني در حال حرکت است مي ­رويند. عمق کاشت پياز 20 تا25 سانتي­متر است. البته در زمين ­هاي سنگين و مرطوب در مقايسه با زمين ­هاي سبک، در عمق کمتري کشت مي­شود.

اهمیت اقتصادی سوسن

گل سوسنيكيازگلهايشاخهبريده ويا گلگلدانيمنحصربهفردپيازياستكهگلهايزيباورنگارنگآنازقيمتبالاييبرخورداراست. اين جنس درسراسرجهانيكيازمهمترينجنس هايگياهانزينتيشاخهبريدهپسازرز،ميخكوداوودي مي­باشد. توليدجهانيگل سوسن در10 كشورمتمركزشدهاستكهكشورهايمهمبهترتيبهلندبا 4280  هكتار (77 درصد)، فرانسه با 401 هكتار (8/0 درصد)، شيلي با 205 هكتار (4/0 درصد)، ايالات متحده با 200 هكتار (4/0 درصد)، ژاپن با 189 هكتار (3/0 درصد) و نيوزلند با 110 هكتار (2/0 درصد).

درهلندسطحزيركشتگل سوسن ازحدود100 هكتاردرسال1966 بهحدود3000 هكتاردرسال 1993 رسيد بطوري که حدود800 ميليونپيازچهتوليدشدو اين گلدرزمرهمهمترينگلهايشاخهبريده،درجايگاه پنجم قرار گرفتوتوليد آنبيشاز 300 ميليونشاخهگلبود. اخيراً بعداز گللاله،گل سوسن دومينگلبريدهدرهلندمي­باشد.

 

تولید تجاری

عموماً توليد تجاري سوسن در سه مرحله انجام مي ­گيرد که شامل توليد سوخ، برنامه ­ريزي براي سوخ و پيش­رس کردن در گلخانه است. مرحله توليد سوخ از زمان کشت اندام گياهي تا زمان برداشت سوخ­ هايي با اندازه تجاري مي­باشد که با توجه به نوع گياه 3-1 سال زمان لازم دارد.

مرحله برنامه­ريزي براي سوخ از زماني که پرورش دهنده سوخ­ها را دريافت مي­کند تا اينکه بهار­سازي سوخ يا تيمار دورۀ نوري روز بلند را براي ظهور ساقه اعمال کند، آغاز مي­شود. به هر حال به دليل اينکه انبارداري طولاني مدت سوخ­ها در 1- درجه سانتي­گراد گسترش پيدا کرده است اين دو مرحله بويژه در L.speciosum و L.× elegansاهميت کمتري دارد.

دوره پيش­رس کردن در گلخانه خود به سه مرحله تقسيم مي­شود:

1- از زمان کشت سوخ تا ظهور ساقه مثل L.×elegansيا از ظهور ساقه تا گل ­آغازي مثل  L.speciosum و L.longiflorum و هيبريدهاي LA.

2- از گل­ آغازي تا مرحلۀ جوانه­ هاي قابل مشاهده

3- از زمان رويت جوانه ­ها تا شکوفايي

از ميان اين سه مرحله، مرحلۀ اول در توليد گل­هاي شاخه بريده يا گلداني که داراي کيفيت باشند، به ويژه در افزايش تعداد جوانه­ هاي گل در اثر تنظيم دما و طول دروۀ نوري بسيار مهم است (روح، 1999).

 

  ازديادگل سوسن

يكيازبزرگترينمعايبازديادسنتيسوسنبازدهكمتراينروشازديادمي­باشد بطوريكهبا احتسابتلفاتپيازچه ­هايتوليدشدهوهمچنينبادرنظرگرفتناينمسئلهكهدراغلبروش­هاي ازديادسنتيپيازمادرينيزازبينمي­رود،بهنظرمي­رسدتعدادپيازچه­هايتوليدشدهازهرپيازبالغ رقمقابلتوجهينباشد در تکثير غير جنسي در طبيعت پيازهايدختريازيكنقطهرشدواقعدرمحورفلسدرپايگاهمحورساقهآغازيدهمي­شوند دربهار پيازچهدختري،فلسهايجديديراتوليدمي­كند،پسازگلدهيپيازمادري،هيچفلسجديديتوسط پيازچهدختريتوليدنمي­شودامااندازهووزنآنبهحديافزايشمي­يابدتاباوزنپيازمادرياحاطه كنندهآنبرابرشود. ازدياد اين گياه به دو روش جنسي و غير جنسي صورت مي گيرد.

 

ازدیاد جنسی (بذر)

ازدياد جنسي به وسيله بذر صورت مي­گيرد که مزيت عمده اين روش توليد گياهان عاري از ويروس و امکان کشت آن در زمان­ هاي مختلف سال مي­­باشد. معمولاً بذور را از اواخر بهار تا اوايل تابستان کشت مي­کنند و 6-4 سال طول مي­کشد تا به گل بنشينند. ازدياد از طريق بذر زماني صورت مي­گيرد که کپسول بذر شروع به قهوه­­اي شدن کرده و علائم ترک خوردگي روي کپسول ظاهر شود. در آن زمان کپسول ­ها را جمع آوري کرده و در جعبه­ هاي کاشت يا بطور مستقيم در فضاي آزاد در محل خنک با خاک مرطوب کشت مي­کنند. در تكثيرجنسي گلسوسن بدليل تنوع ژنتيكياغلب گل­هاي بدست آمده ازگياهانبذرينسبتبهوالدينشانمتفاوتهستند براي رفعاينمشكلازروشتكثيرغيرجنسييارويشياستفادهمي­شود چوندراين روش­ها گياهانحاصلهازنظرژنتيكيشبيهگياهمادريخواهدبود.

ازدیاد غیر جنسی (رویشی)

ازدياد غير جنسي سوسن بوسيله روش­هاي متنوعي صورت مي­گيرد که از اين روش­ها مي­توان كشت پيازچه هوايي، برش و تقسيمپيازچه، فلسبرداري، قلمه­هايجوانهبرگ و  قلمهساقهرا نام برد. در سيستم کشت بافت از اندام­هاي مختلفي مانند فلس سوخ، برگ، ساقه، گلبرگ گل، بساک و مادگي نيز مي­توان به عنوان ريزنمونه استفاده کرد.

کشت بافت

    گياهانپيازيازلحاظارزشتجاريجزءگياهانبا ارزشمحسوبمي­شوند. درصنعتگل،اين گياهانجايگاهويژه­ايداشتهودراغلبفصولقابلعرضهمي­باشند. درحالتكليروندتكثيردر گياهانپيازي،مخصوصاًگياهانتيرة سوسني ­ها كندمي­باشد. ازاينروروش­هاينوين ازديادبرايچنينگياهانباارزشي،روزبهروزدرحالگسترشمي­باشد. بسياري از گونه­ هاي پيازي، با روش ريزازديادي سازگاري پيدا کرده اند. اين روش بويژه براي ازدياد سريع ارقام جديد و توسعه، نگهداري و توليد گياهان بعنوان مواد اوليه افزايشي که از نظر ويروسي مورد آزمون قرار گرفته اند، ارزشمند مي­باشد. براي ازدياد سوسن از طريق کشت بافت از ريز نمونه هاي برگ، فلس، ساقه، گلبرگ و دمگل استفاده مي­شود. قطعات فلس­هاي پياز نمونه ­هاي مناسبي براي ازدياد است.

      گل سوسن را به آساني مي­توان از طريق قطعات ساقه يا فلس پياز به تعداد 100-50 برابر در مدت 8-6 ماه ريز ازديادي نمود. سيستم ­هاي توليد توده­اي نيز طراحي شده است که به صورت قابل توجهي سرعت توليد را افزايش مي­دهد، براي مثال Liliumspeciosumبيش از 1010×2/1 و Liliumauratum در حدود1012×2/3 گياه در مدت يک سال توليد کرده­اند. استيمارت و ايشر (1978) گزارش کردند که در قسمت پاييني فلس سوخ­هاي سوسن شرقي پيازچه ­هاي بيشتر و بزرگتري تشکيل مي شود. بر اساس اين مشاهدات پيشنهاد شد که اختلافات فيزيولوژيکي اساسي در قسمت­هاي مختلف فلس سوخ وجود دارد.

 

 
بازدید : 1333
تاریخ : یکشنبه 07 ارديبهشت 1393 زمان : 20:52 | نویسنده : دکتر یونس پوربیرامی هیر | نظرات ()

ارسال نظر برای این مطلب

این نظر توسط sasan در تاریخ 1393/2/30 و 12:50 دقیقه ارسال شده است

عالی بود عالللللللییییییییی


نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:):(;):D;)):X:?:P:*=((:O@};-:B/:):S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟[حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتی
( translator )
آمار سایت
آمار مطالب
کل مطالب : 13
کل نظرات : 10
آمار کاربران
تعداد اعضا : 2

کاربران آنلاین

آمار بازدید
بازدید امروز : 21
بازدید دیروز : 25
گوگل امروز : 2
گوگل دیروز : 1
بازدید هفته : 171
بازدید ماه : 987
بازدید سال : 10,247
بازدید کلی : 28,715
اطلاعات کاربری

عضو شويد

نام کاربری :
رمز عبور :

فراموشی رمز عبور؟

عضویت سریع
نام کاربری :
رمز عبور :
تکرار رمز :
ایمیل :
نام اصلی :
کد امنیتی : *کد امنیتیبارگزاری مجدد
آرشیو
جستجو

کدهای اختصاصی